نموده در تزايد است . و اعتدال آن در كثرت و قلّت ، علامت نضج بسيارى از موادّ است . و كثرت آن در اين جا چون دليل بر نضج تامّ موادّ است ، پس كثير آن بهتر از معتدل آن است . و عدم نفث در امراض ريه و آن چه متعلّق بدان است ؛ يا « 1 » علامت سوء مزاج ساذج و يا دليل خامى مادّه و ضعف طبيعت و عدم . و بر نيامدن « 2 » نفث ؛ اعمّ « 3 » است از آن كه به سبب خامى مادّه باشد كه به جهت افراط رقّت بر نيايد و يا به اعتبار نهايت غلظت . فصل دوم [ از باب پنجم از ركن چهارم از مقالهء اولى ] : در بيان لون نفث بدان كه بياض آن : يا علامت خامى مادّه است . و يا علامت آن كه مادّه نزليهء بلغميه است . و فرق ميان هر دو آن است كه : اگر در ابتداء مرض ظاهر گردد و به دشوارى برآيد ، دليل خامى است و اگر به سهولت و آسانى برآيد و خروج آن در زمان قريب به انتها باشد و مريض را از اخراج آن راحت و خفّت حاصل گردد ، دليل آن است كه از نزلهء بلغميه است . و حمرت نفث ، علامت غلبهء دم و يا انشقاق عرقى در « 4 » حوالى حلق و حنجره و ريه « 5 » و آلات تنفّس است . و مخلوط بر آمدن نفث سفيدى و با سرخى ، علامت حدوث سلّ است اگر علامات ديگر نيز بدان گواهى دهند . و صفرت نفث ، دلالت بر صفراويت نزله نمايد .

--> ( 1 ) . الف : با . ( 2 ) . الف : و عدم دير نيامدن . ( 3 ) . الف : اهم . ( 4 ) . ب : ( در ) حذف شده . ( 5 ) . الف : ( ريه ) حذف شده .